Een koan is een uitspraak of onoplosbaar raadsel dat in het zenboeddhisme tot doel heeft de leerling te verwarren, door het denken met een zodanige paradox te confronteren, dat het op de achtergrond treedt ten opzichte van de directe waarneming. Een voorbeeld is ‘wat is het geluid van één klappende hand?’. Ander voorbeeld is ‘wat is er te zien in een lege spiegel?’. Met name het verhaal over de lege spiegel komt voor in het boek met dezelfde naam van wijlen Janwillem van de Wetering (1931-2008).
Een lege spiegel hangt aan een boom op de Eemnesserweg. Niet bekend is of de leegheid hoort bij een opbouwproces of bij een vernieling. De bedoeling is in ieder geval duidelijk: de bewoners van de tegenover het fietspad gelegen woning bij het (achteruit?) uitrijden van de oprit een beter zicht te geven op degenen die van het fietspad gebruik maken.
De lege spiegel valt in eerste instantie op door zowel de technische creativiteit als door de boommishandeling. De spiegelhouder bestaat uit de deksel (stickertje meldt een waarde 1 euro, gekocht in de zomer van 2007) van een kunststoffen afvalbak die met een blokje hout vernuftig aan een gietijzeren steun is bevestigd. De spiegel zelf wordt (werd) door een rubberen band rond de rand vastgehouden.
De mishandeling heeft vorm gekregen doordat de steun met flinke rvs-bouten aan de boom (zo’n beuk waarover iedereen al jaren vol zorg en liefde is) is vastgeschroefd. Wellicht is er lekker voorgeboord en gaan die bouten zo’n vier centimeter diep de bast in, voldoende om de voor de boom van levensbelang zijnde sapstromen te verstoren.
Wat zien wij in deze lege spiegel? Wij zien de niet gemaakte afweging tussen blikschade en een gewonde fietser (samengevat: eigenbelang) enerzijds en een verzwakkende of mogelijk zelfs te overlijden beukenboom (ofwel: de natuur van ons allen) anderzijds. Zien we nog iets meer? Ja, de simpele mogelijkheid om de spiegel met stalen banden aan de boom te bevestigen. Als dat is gebeurd, zullen wij het wederrechtelijk privaatgebruik van een publieke boom gedogen en komen wij applaudisseren – met twee handen.
Of daarmee de koan door een ieder is begrepen?
Oog op Blaricum 