Rekkelijken versus preciezen, vers 10

(Dit is een fotoblog, maar nu even niet.)

‘Ja, we hebben gewonnen.’
Aldus beantwoordde naar verluidt de voorzitter van de kerkenraad van de Dorpskerk vorige week zondag na de kerkdienst een vraag. ‘Ja, we hebben gewonnen.’

Wie in de kwestie rond de dominee van de Dorpskerk de uitspraak van het Generale College van de Ambtsontheffing (GCA) van de PKN leest, ziet dat er van schuld nergens sprake is. Van ‘feiten en waarheden die binnenkort op tafel zullen komen’ zoals een van de dochters van de voorzitter van de kerkenraad vorig jaar op Oog tamboereerde (voorzien van de dwingende suggestie dat er vervolgens onzerzijds een excuus verschuldigd zou zijn), is niets gebleken. Van (zeer) bedenkelijke zaken die de privacy van de dominee aangingen en daarom op een toelichtingsbijeenkomst voor de leden van de kerk niet genoemd mochten worden, is niets gebleken. Van de roddels over en de achterklap jegens de dominee die vilein-diplomatiek zijn neergeschreven in het kerkorgaan Onderweg, is niets overeind gebleven. Van het ‘dossier’ dat door het restant van de deels buiten haar zittingstermijn opererende kerkenraad was aangelegd, is niets overeind gebleven. En van alle pogingen om de integriteit van de dominee aan te vreten en te bezoedelen is niets gehonoreerd.

Het enige dat het GCA heeft kunnen dan wel durven vaststellen, is dat er een ‘vraagstuk’ bestaat. De dominee, zo is gebleken, kan niet meer ALLE leden van de kerkgemeenschap stichting brengen. Hoeveel precies? 20, waarvan een deels van elders. Van de 310 actieve leden hebben er 290 een de petitie ondertekend en daarin aangegeven dat wat hen betreft de dominee zou moeten blijven. Maar omdat 290 dus niet 310 is, oordeelde de GCA dat er een ‘vraagstuk’ was, dat de dominee geen stichting meer kon brengen zoals bedoeld (…), en dat hij derhalve kon en mocht en moest worden losgemaakt van de kerk. Aldus besloten.

Als elke relatie (privé dan wel zakelijk dan wel idealistisch) zó zou worden benaderd, dan zou Nederland uit 17 miljoen vrijgezellen bestaan, een volledig tot stilstand gekomen economie hebben en niet of nauwelijks nog vrijwilligerswerk en goede doelen kennen.

Een middelmatige leerling uit groep 6 van willekeurig welke basisschool dan ook kan elke volwassene uitleggen dat de werkwijze in de deze van de kerk ondemocratisch is. En elke modale volwassene kan (en móet) elke leerling van elke basisschool uitleggen dat als 10 mensen en 10 verdwaalde meelopers een bloeiende organisatie van 290 personen onderuit halen en kapot maken, dat je dat moet beschouwen als verschrikkelijk onrechtvaardig – en angstaanjagend.

Van winnaars kan in deze volstrekt geen sprake zijn. Van ‘alleen maar verliezers’ echter evenmin. Wat dan, wat is dan het resultaat van dit alles?

Als je met de personen praat die horen tot de 290 die de dominee willen houden, dan krijg je in de gaten wat het resultaat is. Eerst denk je dat het om een individuele en misschien wel wat overtrokken reactie gaat, een particuliere gevoeligheid, een emotie van voorbijgaande aard. Maar stilaan word je bekropen door een gevoel van sinisterheid, van de verwurgende duidelijkheid dat je hier getuige bent van een walgelijke combinatie van het naargeestige uit de Middeleeuwen en het mensonwaardige uit het heden.

Als je met de personen praat en hun verdriet voelt, hun stil- en murw-geslagen zijn op hun gelaat ziet, hun ingehouden woede, hun verbittering … – dan krijg je, of je dat nou wilt of niet, steeds meer zicht op het feit dat het gore gedrag van die griezelige minderheid bij hen onder de huid is gekropen en een stuk van hun ziel heeft weggenomen.

Je ziet dat ze lijden onder de terreur van de preciezen, onder de nu ervaren eeuwenlange stilstand van de kerk in haar omgang met oprechte en devote gelovigen. Je ziet dat ze het slachtoffer zijn geworden van morele kopschoppers die bij hen de bijbelvreugd eruit hebben gebeukt, slachtoffers zijn van verminkers van het geloof, slachtoffers zijn geworden van een laffe sluipmoord op de dominee en op henzelf en hun kerkgemeenschap – ze zijn slachtoffer geworden van misbruikers van de kerkregels en van het vertrouwen en de verantwoordelijkheden die zij aan die misbruikers hadden gegeven.

Als je met ze praat en vooral aanhoort en op andere manieren met hen communiceert, dan zie je dat ze – volstrekt onnodig en o zo onrechtvaardig en angstaanjagend – in het mooiste bezit en in de belangrijkste houvast dat ze hadden, zijn bedrogen. En dat ze met de kern van hun constatering geen raad weten: de kerk heeft zichzelf misbruikt.

En dat zelfmisbruik heeft tot een bevlekte ontvangenis geleid: hun Dorpskerk, die zich van binnen en buiten de gemeente Blaricum mocht verheugen in een royale en stimulerende belangstelling en waardering voor de open en seculiere en zeker ook zuivere benadering van het geloof, die kerk is door toedoen van een roversnest verworden tot een sekte. Reden om voor te stellen de Dorpskerk vanaf nu aan te duiden met ‘die kerk bij het Oranjeweitje’ of simpel ‘dat kerkgebouw daar’. Net zolang tot zij weer een dorpskerk is.

Er zijn dus geen winnaars, er zijn ‘niet alleen maar verliezers’. Er zijn enerzijds slachtoffers, beroofd van hun geloof en gewond of erger door een niet of nauwelijks meer te helen hap uit hun ziel; en er zijn walgelijke en angstaanjagende beschadigers, de hedendaagse versie van de tijdloze belichaming van moreel misbruik. En daaromheen de Blaricummer samenleving: verontrust en verontwaardigd, her en der verstoord door frictie, onmin en verachting.

In NRC van dit weekend komt in een artikel in de serie over gezinnen Johan Groot Nibbelink aan het woord. Hij en zijn gezin gaan elke zondag naar de kerk. Hij zegt: ‘God geeft mij ook eigenwaarde. Hij heeft mij gemaakt, dus mag ik zijn zoals ik ben.’ Je hoeft niet gelovig te zijn om direct te begrijpen dat Groot Nibbelink hier een universele waarde onder woorden brengt. Die net zo goed geldt bij BVV ’31 als in de kroeg van een studentencorps, die net zo goed geldt in Zeeland als bij de liberale islamieten, die net zo goed geldt voor de boeddhisten en voor Jan Modaal op drie-hoog-achter in de Dapperstraat. Die kennelijk evenwel niet geldt voor de dominee van de Dorpskerk te Blaricum, die kennelijk niet geldt voor 290 van de 310 actieve gemeenteleden. Hier kon geen plaats zijn voor christelijke waarden, geen plaats voor ruimte en respect, hier kon geen plaats zijn voor genegenheid, bescheidenheid en liefde. Hier was alleen maar plaats voor een religieus fundamentalisme dat door zijn geniepigheid en zijn vuige morele onwaardigheid aanschurkt tegen een misdaad tegen de lokale menselijkheid. Geloofroof staat immers wereldwijd op één lijn met ontvoering, psychische mishandeling en de verkrachting van het recht op vrije meningsuiting en informatievergaring. Grondrechten schenden mag nergens en nooit worden getolereerd – ook niet in het Blaricum van 2014.

Logisch dat de dominee in beroep gaat. Naar zijn zeggen niet alleen voor zichzelf, maar ook ‘omdat de rechtspositie van predikanten binnen de PKN dus heel wankel is’. Ook langs andere lijnen zal het besluit van de GCA worden aangevochten. De landelijke media zullen niet zonder informatie blijven. Hoe meer steun hij krijgt, des te beter het is.

En het ‘kerkvolk’ zelf – legt dat het hoofd in de schoot, sluit het zich schoorvoetend en mopperend en morrend in de komende tijd weer aan? Gaat het in op de oproep van nota bene de voorzitter van de kerkenraad aan de ‘Broeders en Zusters’ om nu ‘te werken aan heling en verzoening in de gemeente’?

Of komt er een betoon van weerbaarheid dat weergaloos zal zijn?

///
(Dit is nu weer een fotoblog.)